historia i ja: J. Tuwim

Pokazywanie postów oznaczonych etykietą J. Tuwim. Pokaż wszystkie posty

niedziela, czerwca 23, 2024

Przeczytania - 501 - Tomasz Jastrun "Alfabet polifoniczny" (Wydawnictwo Iskry)

"Klekot maszyny do pisania to była muzyka mojego dzieciństwa. We wszystkich pisarskich mieszkaniach grały maszyny. W naszym aż dwie. A potem trzy. [...] W świecie bez komputerów królowały maszyny do pisania" - lubię to otwieranie na-chybił-trafił książki. Lubię być zaskakiwanym znalezionymi wtedy treściami. A jeśli pomoże mi to później w napisaniu kolejnego odcinka "Przeczytań", to już mam powody do zadowolenia. Nie inaczej stało się, jak widać z książką Tomasza Jastruna, pt. "Alfabet polifoniczny", jakie wydały Iskry! I od razu jestem w świecie, który w jakimś sensie znałem. Nie, nie wzrastałem w pisarskim mieszkaniu, ale też miałem marzenie o posiadaniu maszyny do pisania. Stało się to faktem dopiero w 1990 r., kiedy za astronomiczną cenę ocierającą się o ówczesne milion złotych kupiłem Łucznika 1310. To na niej wystukałem moją pracę magisterską. To na niej pisałem moje list (głównie do wuja Telesfora), bo nie mogłem zmuszać nikogo, aby gnał do apteki, żeby rozszyfrowano moje literowe karłowatości. Nie mnie się mierzyć z pokoleniem pana Tomasza Jastruna (rocznik 1950), ale chcąc to i owo napisać musiałem... nielegalnie wynosić maszynę z miejsca pracy mej rodzicielki, a zaprzyjaźniony prawnik miał nawet na siebie kupić takową, bo ja legalnie dostać nie mogłem. Już jest więź? Już znowu ględzę o sobie? Zresztą tu historia maszyny do pisania mogłaby stanowić cenny przyczynek do losów polskiego inteligenta lat 70-tych i 80-tych XX w., czasów tzw. komuny, a co za tym idzie cenzury! Nie, nie przesadzam i nie egzaltuję się jak przedwojenna pensjonarka.

piątek, marca 15, 2024

Przeczytania - 491 - Julian Tuwim "Cyganka..." (Wydawnictwo Iskry)

"U nas to tak ze wszystkim. Dla bogatych to jest. Przyjdzie burżuj ,wywali gotówką piętnaście groszy i ma Sienkiewicza. A ty biedny człowieku za swoje pięć groszy nic" - śmiem twierdzić, że są osoby, które teraz uśmiechają się pod nosem lub pod wąsem (choć wąs z mody już pomiędzy Sarmatów wypadł z obiegu), bo przypominają sobie, że chyba to znają. "Tak, pamiętam!" - klepie się pan w czoło, któremu szron siwizny pobielił skronie. "Kabaret «Dudek»!" - wykrzykuje zaraz. Tak, wspaniałe wykonanie duetu pani Irena Kwiatkowska i pan Janusz Gajos. Tekst nazywa się "Patriota". I znajdziemy go w książce "Cyganka oraz inne satyry i humoreski prozą, teksty kabaretowe i aforyzmy". Śmiem twierdzić, że chyba nie każdy wiedział, że autorem był sam Julian Tuwim (1894-1953). Od teraz możemy sycić się tym humorem do woli za sprawą szacownego Wydawnictwa Iskry!

wtorek, grudnia 26, 2023

...na 70-tą rocznicę śmierci Juliana Tuwima - 27 XII 1953 r.

"Tuwima widywałem po wojnie. Nie była to już przyjaźń sprzed dawnych lat, raczej obojętne konstatowanie, żeśmy się ogromnie zmienili" - tak rozpoczynał swoje wspomnienia o Poecie Jarosław Iwaszkiewicz. [1] Byli rówieśnikami, rocznik 1894. To wspominanie będzie za sprawą tego, co napisał autor "Brzeziny". Jednostronne to będzie spojrzenie? Czy ja wiem. Po prostu iwaszkiewiczowskie. Jest rzadka okazja, aby wrócić do tych zapisków i przypomnieć sobie, jakie relacje łączyły obu panów, co ich co dzieliło. Obu już dawno z nami nie ma. Tym bardziej warto sprawdzić, przybliżyć sobie te dwie niezwykłe osobowości literatury polskiej.

niedziela, stycznia 01, 2023

...na ten Nowy Rok!

No i mamy 2023 rok.

Kolejne życiowe kart rozdanie! Wielka niewiadoma rozłożona na 365 dni. Rok ważny z wielu względów. Ten najbardziej osobisty, to sześćdziesiąte urodziny. Moje własne. Starość już rechocze za rogiem. Wizja emerytury coraz bliższa. Nieuchronność. Szaty drzeć? Na ziemię się rzucać? Rok 2022 - skończony! Przyniósł krwawą wojnę, która kaleczy naszych sąsiadów Ukraińców. Chcę wierzyć, że w 2023 r. rozniesie po wszystkich kątach jedną wieść: Moskal pobity! Prorokować? Spekulacje do niczego nie prowadzą. Rok temu nikt nie mógł wiedzieć, że stanie się 24 lutego 2022. A stał się. Kilka milionów przekroczyło m. in. granice Polski.

piątek, grudnia 16, 2022

Spotkanie z Pegazem - 190 - Julian Tuwim "Pogrzeb prezydenta Narutowicza"

Nie, nie mam sklerozy. Ja po prostu po raz kolejny przepisuję wiersz Juliana Tuwima (1894-1953). Ż a d e n inny nie jest tu t a k często przywoływany. Nie może być inaczej, skoro od 16 grudnia 1922 r. mija dziś równe 100 lat! Tego wiersza powinno się uczyć w szkołach! Na pamięć! I na jego kanwie tłumaczyć młodzieży do czego prowadzi szowinizm, nacjonalizm, rasizm. Bo w żadnym innym wydarzeniu w naszej historii nie skupiają się te terminy z tak bolesnym skutkiem! Fala nienawiści (dziś się używa określenia: hejtu) wylała się na pierwszego prezydenta odrodzonej Rzeczypospolitej. Eligiusz Niewiadomski (1869-1923) był tylko wykonawcą, wręcz skutkiem całego tego potoku kalumnii i opętania, jakie opanowały umysły maluczkich i nienawistnych rodaków od 9 grudnia 1922 r.

Fasada gmachu "Zachęty" - grudzień 2006 - foto Autor blogu

poniedziałek, grudnia 16, 2019

...na 97. rocznicę zamordowania prezydenta Gabriela Narutowicza - 16 XII 1922 r.

"Nie żałuję niczego, zrobiłem to, co było moim obowiązkiem, moim trudnym, ciężkim obowiązkiem. Spełniłem go twardo i uczciwie. Przez moje ręce przemówiła nie partyjna zaciekłość, tylko sumienie i zelżona godność narodu. Tak jak ja, czują tysiące, tylko nie każdy zrobił to, co stało się moim udziałem" - ze stoickim spokojem wykładał swoje racje morderca, Eligiusz Niewiadomski (1869-1923). To on 16 grudnia 1922 r. był sprawcą zamachu w warszawskiej "Zachęcie". Ofiarą był nie byle kto, a sam pierwszy prezydent odrodzonej Rzeczypospolitej: Gabriel Narutowicz (1865-1922). Spirala nienawiści nakręcona przez endecję wydała krwawy i tragiczny owoc!... Padły śmiertelne strzały!...

niedziela, grudnia 01, 2019

Przeczytania... (328) Maciej J. Nowak "Narutowicz Niewiadomski. Biografie równoległe" (Iskry)

"Tragedia narodowa była jednocześnie wielką tragedią osobistą Piłsudskiego, z której już nigdy nie mógł się otrząsnąć. Śmierć Narutowicza zmieniła jego charakter" - to nie jest osąd Autora książki. Cytuję wykorzystaną w tekście opinię Wacława Jędrzejewicza. Wydawnictwo Iskry daje nam do rąk książkę Macieja J. Nowaka "Narutowicz Niewiadomski. Biografie równoległe". Kolejne spojrzenie na bohaterów dramatu, jaki rozegrał się w gmachu Zachęty w Warszawie 16 XII 1922 r.

niedziela, maja 12, 2019

...na 84-tą rocznicę śmierci marszałka Józefa Piłsudskiego - 12 V 1935 r.

"Zda się, jak gdyby bramy śmierci przepastne za nim zamknęły się nieszczelnie. Dla niektórych ludzi zostają one otwarte, tak że życie i śmierć się nie rozdzielą. Zda się, że są ludzie, którzy muszą żyć dłużej, których życie trwa nie latami a wiekami, wbrew prawdzie przyrodzenia ludzkiego. [...] Twierdzę raz jeszcze, że bramy przepastne śmierci dla niektórych ludzi nie istnieją. Świadczą o prawdziwej wielkości takiej, że prawa wielkości są inne, niż prawa miłości" - tymi słowy witał na Wawelu 28 VI 1927 r. szczątki Juliusza Słowackiego jego wielki admirator, pierwszy marszałek Polski Józef Piłsudski*.

sobota, stycznia 19, 2019

Na dzień pogrzebu prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza (1965-2019)...

Dziś w Gdańsku odbędzie się pogrzeb śp. prezydenta tego zacnego miasta, Pawła Adamowicza (1965-2019). Kiedy stało się faktem, że zamach z 13 stycznia zamknął się śmiercią, to wielu, włącznie ze mną, miało jedno skojarzenie: 16 XII 1922 r., gmach Zachęty w Warszawie, mord na Gabrielu Narutowiczu. I wrócił do mnie wiersz Juliana Tuwima. I wrócił na usta wielu, a dla wielu był przyspieszoną lekcją historii polskiej literatury. Przecież nie przypadkowo marsz milczenia ulicami Warszawy stanął przed gmachem, gdzie zamachu dokonał Eligiusz Niewiadomski. I wyrecytowano wiersz, którego pierwsza linijka już jest oskarżeniem, a brzmi, jak uderzenie pocisków...

piątek, grudnia 15, 2017

Mój Broniewski - X - "Carmagnola Chjeny. 16 grudnia 1922"

"Mordu dokonano w obecności przedstawicieli dyplomacji i licznej publiczności. Był tam i ks. Antoni Szlagowski, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, dzisiejszy biskup sufragan warszawski, który zdążył jeszcze dać prezydentowi absolucję in articulo mortis, i w kilka minut zawiadomił mnie o nieszczęściu. Zaiste, nieszczęście! Pierwszy prezydent Rzeczypospolitej zamordowany! Plama morderstwa spada na szaleńca, który działał w podnieceniu, na własna rękę, bez porozumienia z jakimkolwiek żywiołami anarchicznymi, albo narodowymi. Zawiniły tu jednak partie polityczne, które wytworzyły niezdrową atmosferę walki i nienawiści w narodzie. Morderca zdobył sobie sławę Herostratesa" - to zapis księdza kardynała Aleksandra Kakowskiego (1862-1938), metropolity warszawskiego*. Jakoś zapomniał nadmienić, że w rozpętaniu nienawistnej nagonki na osobę prezydenta Gabriela Narutowicza (1865-1922) ogromną rolę odegrał m. in. ksiądz Kazimierz Lutosławski (1880-1924). Na szczęście Władysław Broniewski nie zapomniał. Z imienia i nazwiska przywołał natchnionego fanatyzmem kapłana.

sobota, kwietnia 01, 2017

Spotkanie z Pegazem... (95) Julian Tuwim "Wieniawa"

Generał Bolesław Wieniawa Długoszowski (1881-1942) był bohaterem tego cyklu. Tak, odcinka 82. Uważałem, że 1 kwietnia jest doskonałą okazją do przypomnienia tej barwnej (ale i tragicznej) postaci naszej historii. Oczywiście mając "na oku" tą rozrywkową stronę żywotu Pierwszego Szwoleżera II Rzeczypospolitej. Smutne, kiedy (o czym zresztą też pisałem) słyszę zdziwienie, że... niby to kto to był ten Wieniawa? Ignorancja? Kalectwo? Ubóstwo? - jak zwał, tak zwał.

Wybór Juliana Tuwima (1894-1953) nikogo, kto zna meandry życiorysów OBU panów, nie powinny dziwić. Ze "Skamandrytami" Wieniawa żył za pan brat. Razem się bawili, razem przy jednym stoliku pili, razem odwiedzali nie jedną warszawską knajpkę. Wszak w duszy Generała drżała i nuta poety! Znów można by odesłać do odcinka 82 "Spotkań z Pegazem".

piątek, sierpnia 26, 2016

Spotkanie z Pegazem... - 82 - generał Bolesław Wieniawa Długoszowski - "Ułańska jesień"

Ostatnio na FB jeden z moich Uczniów-Czytelników blogu zapytał mnie: kto bedzie kolejnym bohaterem "Spotkania z Pegazem"? Odpowiedziałem zgodnie z prawdą: nie wiem. Bo ja tego po prostu nie planuję. Owszem są rocznice, są wydarzenia, które trudno ominąć, obejść, przejść nad nimi do porządku dziennego, ba! wiem, że nieomal muszę (choć żadnego bata nade mną TU nie ma i czynię sobie, co mi "w duszy gra") o nich napisać. To są (jak w "Palecie") często bardzo spontaniczne wybory. Tak jest również i dziś.

środa, czerwca 01, 2016

Spotkanie z Pegazem... - 76 - Julian Tuwim "Lokomotywa"

Pierwszy czerwca! Dzień Dziecka! Piszący ten blog cały czas jest jeszcze dzieckiem swojej Mamy, której daj Boże zdrowie na kolejne -lecia! Moja prywatność obchodzenia swoich świąt rozłożyła się między 29 maja, a 7 czerwca i po drodze 1 czerwca! Po prostu idealność! Nic tylko przez kilka dni czas do świętowania! Hura! Ale całkiem na poważnie. Serce żal ściska, że dziecinność (ta fizyczna) bezpowrotnie odeszła. Nie ma pokolenia Dziadków - którzy ulepili nasze charaktery, zwierzaków - które koło nas merdały ogonami lub mruczały kołysanki, kur - które ryły ziemię, koni - które radośni rżały. Jak bardzo brakuje mi tych ostatnich. Ciągle noszę w sobie pomysł napisania o nich: konie mego dorastania? I nie byłyby, to jakieś wysublimowane araby czy inne cudne wierzchowce. Nigdy nie przyszło nauczyć się jazdy "pod siodło". To były zwykłe konie pociągowe, robocze: "Warszawianka", "Łyska", "Kuba" czy "Baśka". O każdym można by snuć opowieść... Ech!

środa, kwietnia 20, 2016

Przeczytania... (133) Mary Berg "Pamiętnik. Relacja o dorastaniu w warszawskim getcie" (Wydawnicwto Prószyński i S-ka)

"Choć czytelnicy mogą dojść do wniosku, że Mary, która przeżyła, miała «szczęście», i zakładać, iż po przyjeździe do Stanów Zjednoczonych wróciła do beztroskiego życia nastolatki, to większość z nich rozumie, że życie ocalałych po takiej traumie - a dzieci może najbardziej - pod wpływem prześladowań zmienia się raz na zawsze, ich przyszłość ulega przemianie wskutek grozy, poniesionych strat oraz wyborów, jakich niegdyś musieli dokonywać" - to fragment (jeden akapit, jedno zdanie) Susan Pentlin z jej "Wstępu". Piszę "jej", bo jest jeszcze "Przedmowa do wydania z 1945 roku" pióra S. L. Shneiderman. To o nim czytamy we "Wstępie": "...sam umknął z podbitej przez nazistów Europy, spotkał się z dziewiętnastoletnią wówczas Mary Berg w porcie, do którego zawinął statek. Dowiedział się, że dziewczyna przywiozła dziennik zawierający opis przeżyć jej krewnych w getcie warszawskim, spisanym po polsku w dwunastu kołonotatnikach". Mamy przed sobą blisko 350 stron życia i dramatu. Strach brać się do lektury. Bo czego możemy się po niej spodziewać? Radości? Uniesienia? Zachwytu? NIE! Śmierci, okrucieństwa, zagłady! Mary Berg pozostawiła po sobie ważny dokument tamtego okrutnego czasu: "Pamiętnik. Relacja o dorastaniu w warszawskim getcie", który przypomina nam Wydawnictwo Prószyński i S-ka, w tłumaczeniu Adama Tuza. Aż dziw, że ten wstrząsający zapis mordowania Narodu ukazał się w Polsce po raz pierwszy dopiero w 1983 r.?

piątek, kwietnia 01, 2016

Przeczytania... (128) Antoni Słonimski i Julian Tuwim "W oparach absurdu" (Wydawnictwo Iskry)

Jest-że lepsza lektura na 1 kwietnia, jak "W oparach absurdu" niedościgłego duetu: Antoni Słonimski & Julian Tuwim? Wydawnictwo Iskry zadbało o cudowne opracowanie edytorskie. Nam nie pozostaje nic innego, jak w potoku wściekłości polsko-polskiej i polsko-polskiej, jak również polsko-polskiej poddać się tym Dwóm Geniuszom Pióra. I zostać razem z Nimi na kilka wskazanych "dla zdrowotności" godzin. Zapewniam, że po ostatniej literce "i" nie odłożymy "do wieczystego" stania na półce tego zbioru! Ja już cytowałem, ku rechotowi słuchających kilka absurdalności? I nie wyobrażam sobie, aby miłośnik Skamandrytów (a ja za takowego uważam się bez dwóch zdań!) nie posiadł tej zabawnej, ale też i pouczającej książki! To po prostu niemożliwe!

środa, stycznia 13, 2016

Przeczytania... (108) Julian Tuwim "Moja miłość" (Wydawnictwo ISKRY)

"Serce drogie! Gdzie są Twoje oczy słodkie i jasne? Dlaczego nie siedzisz w niebieskim szlafroczku przed lustrem i nie smarujesz burakiem buzi? Dlaczego nie leżysz na sofie w tym drugim, liliowym szlafroczku i nie czytasz Życia Sokratesa? Dlaczego nie pytasz się «czy Paderewski ma biust»? Stefciu jedyna, tak mi bez Ciebie źle!!!" - autor Julian Tuwim, ale wyboru i opracowania dokonał Tadeusz Januszewski w tomiku "Moja miłość". Edytorsko, niezawodnie i profesjonalnie zadziałało Wydawnictwo Iskry! Nie po raz pierwszy. Poważam się na określenie, że nikt ISKROM nie odbierze chyba palmy pierwszeństwa w podsuwaniu nam książek z ciekawą historią, niezaprzeczalną duszą, po prostu piękny wyciąg z Wielkiej Narodowej Literatury. Tym razem o tyle ciekawe, że oddającej klimat Wielkiej Miłości - poprzez zerknięcia do intymności, jakimi są zachowane listy Jego do Niej, do tego strofy! I to jeszcze JAKIE! Założę się, że dla wielu z nas (których gust i smak artystyczny wyrabiała m. in. Ewa Demarczyk) będzie to ponowne spotkanie z jakżeż bliskimi sercu strofami...

piątek, września 18, 2015

Przeczytania... (64) Piotr Łopuszański "Warszawa literacka w PRL" (Wydawnictwo BELLONA)

"Dzieje powojenne Polski nie były jednolite, rzeczywistość za PRL przybierała różnorodne oblicze" - tak zaczyna się podsumowanie Piotra Łopuszańskiego w książce "Warszawa literacka w PRL", która pojawiła się dzięki Wydawnictwu BELLONA. Mamy na przeszło trzystu stronach obraz nie jednolity o różnym obliczu środowiska literackiego w stolycy po 1944 r. Dla tych, którzy mają za sobą lektury autorstwa chociażby J. Siedleckiej, M. Urbanka, B. Urbankowskiego czy J. Molendy sięgnięcie po tą książką powinno być logicznym ciągiem (dalszym?). Pewnie może się zdarzyć, że książka Piotra Łopuszańskiego będzie pierwszą.

Nie ulega wątpliwości, że korzystamy z okazji, aby przyjrzeć się środowisku literackiemu, spojrzeć pod różnymi kątami często na swoich literackich (prozatorskich i poetyckich) idoli, ludzi, których uważaliśmy (i uważamy) za "życiowe drogowskazy". Zapewne nad niejedną ze wspominanych książek czy strof ślęczało wielu Polaków (włącznie z piszącym to-tu-teraz). Nie uwierzę, że dla wielu z nas będzie ta książka "odkrywaniem Ameryki". Raczej potwierdzi wiedzę już wcześniej nabytą, a może przypomni epizody, które zaległy w naszych szarych komórkach.?

środa, czerwca 10, 2015

Przeczytania... (43) Radosław Romaniuk "Inne życie. biografia Jarosława Iwaszkiewicza" tom 1 (Wydawnictwo ISKRY)

Jarosław (de facto... Leon Jarosław) Iwaszkiewicz wysuwa się nieomal na czoło literatów, którzy rozgościli się na tym blogu? Kolejna książka o NIM! Tym razem ISKRY zadbały, abyśmy mogli wrócić do niesamowitej biografii wybitnego pisarza. Opublikowało tom 1 "Innego życia. Biografii Jarosława Iwaszkiewicza" pióra Radosława Romaniuka. Nie ukrywam, że odkąd wiedziałem o istnieniu tej książki chciałem wejść w jej posiadanie. Dziękuję ISKROM, że to marzenie zmaterializowało się w jej postaci i przez przeszło pół tysiąca stron mogłem znów być blisko pisarza, który budzi me zainteresowanie. Ciekawe, że moje z NIM spotkanie zaczęło się od biografii "Chopina"? "Sława i chwała" wciąż czeka. Jest wyzwaniem. Kilka pozycji Iwaszkiewicza i "około Iwaszkiewicza" znalazło już odbicie w moich "Przeczytaniach..."! Czeka na napisanie po przeczytaniu książki autorstwa Marka Radziwonia "Iwaszkiewicz. Pisarz po katastrofie" (Wydawnictwo W.A.B. Warszawa 2012). Warto dodać, że Radosław Romaniuk zerkał do tej książki, powołuje się na nią.