historia i ja: cenzura

Pokazywanie postów oznaczonych etykietą cenzura. Pokaż wszystkie posty

piątek, września 27, 2024

...na 33-cią rocznicę śmierci Stefana Kisielewskiego - 27 IX 1991 r.

"Czy może istnieć coś ciekawszego niż drugi człowiek, tuż, blisko przy nas, który ma świt psychiczny ukryty jak za dziesięciu murami, którego myśli odczytać nie da się w żaden sposób, choć mózg jego funkcjonuje o pół metra od nas?" - tak, ten cytat był na tym blogu, kiedy zamieszczałem w cyklu "Przeczytania" kilka miesięcy temu książkę "Reakcjonista. Autobiografia intelektualna" [1] I teraz jest powrót do tej samej książki? - słyszę głos jakiegoś niedowierzacza. Tak, proszę Pana, wracam. Bo warto. Bo chcę przypomnieć lub ujawnić (niepotrzebne skreślamy) poglądy Stefana Kisielewskiego (1911-1991) na pewne kwestie historyczne, jakie bolały, interesowały, nie pozwalały być obojętnym temu znaczącemu publicyście (patrz: "Tygodnik Powszechny"). Garść spostrzeżeń/ocen/opinii będzie próbą na naszą odporność na poglądy drugiego człowieka? Tak uważam. Stąd ten cytat. Jakże ważne w czasie obezwładniającej każdego z nas (w różnym stopniu i procencie) potędze Internetu, smartfon i diabli wiedzą jeszcze czego. To pisanie też byłoby do szuflady, gdyby nie Internet, gdyby nie osobisty Syn, który w 2012 r. pchnął moje niezdecydowanie ku powstaniu tego blogu. A ja - zaiste głupi - zachodziłem w głowę o czym będę pisał?

niedziela, czerwca 23, 2024

Przeczytania - 501 - Tomasz Jastrun "Alfabet polifoniczny" (Wydawnictwo Iskry)

"Klekot maszyny do pisania to była muzyka mojego dzieciństwa. We wszystkich pisarskich mieszkaniach grały maszyny. W naszym aż dwie. A potem trzy. [...] W świecie bez komputerów królowały maszyny do pisania" - lubię to otwieranie na-chybił-trafił książki. Lubię być zaskakiwanym znalezionymi wtedy treściami. A jeśli pomoże mi to później w napisaniu kolejnego odcinka "Przeczytań", to już mam powody do zadowolenia. Nie inaczej stało się, jak widać z książką Tomasza Jastruna, pt. "Alfabet polifoniczny", jakie wydały Iskry! I od razu jestem w świecie, który w jakimś sensie znałem. Nie, nie wzrastałem w pisarskim mieszkaniu, ale też miałem marzenie o posiadaniu maszyny do pisania. Stało się to faktem dopiero w 1990 r., kiedy za astronomiczną cenę ocierającą się o ówczesne milion złotych kupiłem Łucznika 1310. To na niej wystukałem moją pracę magisterską. To na niej pisałem moje list (głównie do wuja Telesfora), bo nie mogłem zmuszać nikogo, aby gnał do apteki, żeby rozszyfrowano moje literowe karłowatości. Nie mnie się mierzyć z pokoleniem pana Tomasza Jastruna (rocznik 1950), ale chcąc to i owo napisać musiałem... nielegalnie wynosić maszynę z miejsca pracy mej rodzicielki, a zaprzyjaźniony prawnik miał nawet na siebie kupić takową, bo ja legalnie dostać nie mogłem. Już jest więź? Już znowu ględzę o sobie? Zresztą tu historia maszyny do pisania mogłaby stanowić cenny przyczynek do losów polskiego inteligenta lat 70-tych i 80-tych XX w., czasów tzw. komuny, a co za tym idzie cenzury! Nie, nie przesadzam i nie egzaltuję się jak przedwojenna pensjonarka.

niedziela, maja 05, 2024

Przeczytania - 496 - Stefan Kisielewski "Reakcjonista. Autobiografia intelektualna" (Oficyna Karta)

"Ojczyzna potrzebuje przede wszystkim synów skromnych a pracowitych, patriotyzm nie jest równoznaczny z grandilokwencją na wyrost, a jeśli w Polsce coś idzie niedobrze, należy to usilnie wyciągnąć na wierzch, nie zaś chować pod korcem" - tego tekstu PRL-owska cenzura nie puściła."Czy skromność przestała być cnotą" - to tytuł. Stefan Kisielewski (1911-1991), to autor. Ten i inne teksty znajdziemy z tomie pt. "Reakcjonista. Autobiografia intelektualna", jaki wydała Oficyna Karta w swojej cennej serii: "Świadectwa Polska. XX wiek". Mamy rzadką okazję zajrzeć nieomal do duszy polskiego inteligenta, na którego oczach działa się historię, który sam był historią, ba! tej historii nawet ofiarą.

czwartek, sierpnia 03, 2023

Tryptyk powstańczy - 3

Pokoleniu wychowanemu na "Szpilkach" nie trzeba przypominać kim był pan Eryk Lipiński (1908-1991). Młodszemu już niestety - tak. Patronuje Muzeum Karykatury, którego 45-ta rocznica z otwarcia przypadnie 15 września. Nie będę tu i teraz roztrząsał biografii rysownika, satyryka. Zaraz odezwą się głosy, że w czasach stalinowskich... - wiem, pamiętam, sam na lekcjach pokazuję rysunki, jakie wtedy tworzył pan Eryk Lipiński. Ja jednak piszę w innej intencji: kolejnej rocznicy wybuchu powstania warszawskiego. Raczej nie kojarzymy t e j twórczości z godziną "W" i tym, co obróciło w kupę gruzu i największy cmentarz Warszawę. A jednak mamy ciekawy przykład. Chodzi o wiersz pt. "Chłopaki z AK".

Żołnierze Kolegium „A” – elitarnej jednostki Kedywu Okręgu Warszawskiego AK - domena publiczna

piątek, grudnia 03, 2021

Przeczytania - 423 - Leopold Tyrmand "Dziennik 1954" (Wydawnictwo MG)

"Ja chcę zawrzeć w dzienniku siebie samego wmontowanego w moje społeczeństwo i w moją epokę: mimo że samo życie czyni ze mnie antagonistyczny podmiot, wcale nie palę się do wyjątkowości. Potrzebna mi jak gwóźdź w bucie. Więc kiwam ołówkiem wieczorami, ażeby zaprzeczyć temu co jest, mimo że tak bardzi wolałbym być sceptycznie uśmiechniętym profitantem" - pierwszy znalezione i przemawiający do mnie argument, aby wziąć do ręki "Dziennik 1954" Leopolda Tyrmanda (1920-1985).

piątek, listopada 12, 2021

Przeczytania (420) Grzegorz Chojnowski "Ostatki Jana Stanisława Witkiewicza" (Wydawnictwo Iskry)

Trudno nie ulec magii... nazwiska. I ja byłem przekonany, że mam w ręku książkę o Witkacym, potem pomyślałem o rodzinie tegoż, a na koniec o zwykłej zbieżności nazwisk. Z przeczytania na jednym ze skrzydeł książki dowiadujemy się, że Jan Stanisław Witkiewicz jest autorem kilkunastu książek, jakie opublikowały Iskry. Rozczarowanie? Nie mogę swojej nie uwago zaliczyć na konto Szacownego Wydawnictwa. Sam nabiłem się w butelkę? Szybko jednak doszedłem do wniosku (pisałem o tym do Iskier), że mam przed sobą bardzo... odważną książkę. To kolejny wywiad-rzeka, jaką przeprowadził Grzegorz Chojnowski. Tytuł "Ostatki Jana Stanisław Witkiewicza", to propozycja i nacisk JSW. Ale to nie tylko jeden wywiad. Bowiem połowę książki stanowi tzw. aneks, a tam wywiady m. in. z H. Bakułą, A. Hanuszkiewiczem, K. Zanussim czy K. Kutzem. Ja jednak ograniczę się do skutków wysłuchania pana Grzegorza Chojnowskiego.

piątek, stycznia 29, 2021

Przeczytania... (380) Marek Hłasko "Ósmy dzień tygodnia. Następny do raju" (Iskry)

Marek Hłasko po raz trzeci! W tym cyklu (patrz odcinki: 238 i 349). Do tego odcinek 111 Myśli wygrzebanych. Chciałoby się zaklasnąć i krzyknąć: brawooo! panie Markuuu!... Przywilej klasyka? Ale i mojego wobec Autora podziwu. Iskry idą za wydawniczym ciosem i przypominają dwie ważne mini-powieści, zresztą nie po raz pierwszy, ukazujące się w jednym tomie: "Ósmy dzień tygodnia. Następny do raju". W zachęceniu czytamy m. in.: "Wykorzystując własne doświadczenia, Hłasko zobrazował tragizm dwóch pokoleń: wojennej młodzieży poszukującej swojego miejsca w socjalistycznym mieście gruzów i boleśnie doświadczonych przez życie degeneratów, szukających schronienia w zatrważająco malowniczej dziczy Kotliny Kłodzkiej". Dlaczego ja zawsze myślałem, że chodzi o... Bieszczady? Warto przypomnieć, że oba utwory doczekały się swych filmowych ekranizacji w tym samym 1958 r.: pierwsza w reżyserii A. Forda, druga w reżyserii Cz. Petelskiego. Nie dość na tym trzech aktorów (niezapomniani E. Karewicz, L. Niemczyk oraz T Łomnicki) zagrało w obu filmach.

poniedziałek, czerwca 29, 2020

Myśli wygrzebane (112) Bertrand Arthur William Russell, 3. hrabia Russell

Gorączka wyborcza trwa w najlepsze. Te z 10 maja nie odbyły się. No to mieliśmy je 28 czerwca. Dość feralna data w historii. Starczy wspomnieć Sarajewo sprzed 106. laty i wizytę tam arcyksięcia Franciszka Ferdynanda z żoną Zofią. Ale kto by tam dopatrywał się analogii historycznej na Wiejskiej 4/6/8, skoro na jego czele stoi pani polityk(-czka), która o Katyniu uczyła się z przedwojennych książek.

Od czasu do czasu warto posłuchać (poczytać) mądrego człowieka. Tym bardziej, że rzadko trafia się, aby głos zabierał prawdziwy hrabia! Sam Bertrand Arthur William Russell, 3. hrabia Russell (1872-1970), którego pięćdziesiąta rocznica śmierci minęła 2 lutego.

środa, maja 20, 2020

Myśli wygrzebane (109) Hanna Krall

"Hanna Krall zapisuje świat. A gdyby tak zapisać Hannę Krall? Jej własnymi słowami" - tak zaczyna się książka Jacka Antczaka pt. Reporterka", którą w 2015 r. wydała Agora w serii "Biblioteka Gazety Wyborczej". Dalej czytam m. in. to: "Hanna Krall nie lubi, kiedy ktoś próbuje porządkować jej świat. Pewnie dlatego, że sama od pół wieku układa w swoich tekstach puzzle życia".

Aż wstyd, że na moim blogu n i g d y nie oddałem więcej miejsca twórczości Pisarki, jak krótkie cytowanie ze "Zdążyć przed panem Bogiem", kiedy w 2013 r. powstał tekst: "Krzyk getta... głosy... - 19 IV 1943 r.". Ten wybór będzie pisany słowami Hanny Krall, której 85-te urodziny przypadają dziś, 20 maja.

poniedziałek, maja 18, 2020

Spotkanie z Pegazem (161) Kazik Staszewski "Twój ból jest lepszy niż mój"

Moja "Trójka" już nie istnieje.
Od dawna. Odkąd jeden po drugim odchodzili dziennikarze bliscy memu słuchaniu. Nie potrafiłem wytrzymać jadu, ironii, jaki sączył się z ust prowadzących audycje. Nie dla mnie poziom bruku, jaki osiągnęła tak ceniona rozgłośnia Polskiego Radia. Smutne.

sobota, lipca 27, 2019

Spotkanie z Pegazem... (149) Jacek Kaczmarski "Tren spadkobierców"

28 lipca 1998 r. zmarł Zbigniew Herbert. Miesiąc później Jacek Kaczmarski napisał "Tren spadkobierców". Jak sam mówił w czasie jednego z ostatnich koncertów w Radiowej Trójce (14 X 2000 r.): zaraz po śmierci poety zaczęto się kłócić, jakiej orientacji politycznej był Herbert. Innymi słowy mamy odpowiedź jednego poety (barda) na życiorys i dorobek drugiego.

Nie wiem jaki wpływ na Kaczmarskiego miał Herbert, ale coś musiało być na rzeczy, skoro powstał jeszcze tekst/wiersz/pieśń "Zbigniewowi Herbertowi". Nie zdziwię się, jeśli wrócę do niego 29 X. To wtedy przypadnie 95-ta rocznica urodzin poety.

czwartek, marca 22, 2018

Przeczytania... (256) Henryk Grynberg "Uchodźcy" (Wydawnictwo Czarne)

"Ja myślałem, że Polański - typowy krakowski cwaniak i szwicer - jest antysemitą i trzymałem się od niego z daleka" - błąd. Tak sam o sobie wspomina Henryk Grynberg. Obiecałem i sięgam po kolejną książkę, jaką czytam dzięki Wydawnictwu Czarne. Tym razem "Uchodźcy". Wspaniała lektura na marzec, kiedy tyle słyszmy o 1968 roku i jego konsekwencjach. Szczególnie tych, jakie uderzyły w polskich Żydów. "Studenci łódzkiej szkoły filmowej naśmiewali się z Żydów i wymyślali jeden drugiemu «ty Żydzie!». Dla żartu, dla sztuki, ale z okiem w stronę antysemitów: jakie to my równe chłopaki, no nie! Tak zmyłkowo, że nikt nie miał pewności,co naprawdę jest grane, ale antysemici mieli niewątpliwie ubaw" - ciekawy obrazek środowiskowy. Tym bardziej, że H. Grynberg opisuje również wizytę wielkiej hollywoodzkiej Gwiazdy, Kirka Douglasa - jak to ci sami studenci hołubili pamiętnego Spartakusa. "Padali przed nim na twarz, nie wiedząc, że ten arcykowboj to Żyd i w dodatku taki, który to lubi. Ja też bym nie wiedział, gdyby nie przyszedł w Warszawie do naszego Teatru Żydowskiego - co starannie przemilczała prasa".