historia i ja: Polonia Restituta

Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Polonia Restituta. Pokaż wszystkie posty

poniedziałek, listopada 10, 2025

Polonia Restituta - XXXII - Czesław Miłosz "Pieśń niedobrych synów".

11 listopada. Od lat przywrócone pamięci Święto. To pokolenie naszych pradziadów i dziadków wybiło na niepodległość część dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów. O odtworzeniu świata, jaki runął w 1772 r. mowy być nie mogło. Wielu jednak żyło duchem minionych chwał. Do nich bez wątpienia można zaliczyć Czesława Miłosza (1911-2004), jednego z najważniejszych synów Kresów (tych wileńskich) i jednego z najważniejszych poetów naszej rodzimej literatury.

Cz. Miłosz - foto. Cz. Czapliński (Nowy Jork) - źródło Facebook

środa, listopada 13, 2024

Polonia Restituta - XXXI - Zygmunt Krasiński "O morze wieków! Na każdej twej fali..."

Drugi ordynat opinogórski, syn napoleońskiego, a potem carskiego generała Wincentego, stawiany w rzędzie Wieszczów narodowych. I nie czarujmy się coraz bardziej popadający w zapomnienie: Zygmunt hrabia Krasiński (1812-1859). Ja również nie należę do grona entuzjastów tego pióra czy nawet tej biografii. N i g d y Poeta nie był bohaterem moich tu pisań. W ż a d n y m cyklu. Stosownie byłoby pisać o nim w "Spotkaniu z Pegazem", aliści doszedłem do wniosku, że 11 listopada, tak ważne dla wielu z nas Święto, to odpowiednia pora, aby coś zacytować z tej twórczości.

Zygmunt Krasiński - fotografia Karola Beyera - domena publiczna

poniedziałek, listopada 11, 2024

Polonia Restituta - XXX - Józef Andrzej Teslar "Powstańmy wraz!..."

Nie cytowałem jeszcze poezji Józefa Andrzeja Teslara (1889-1961). Okazja była rok temu, kiedy pisałem o Warszawskiej Cytadeli i X Pawilonie. Przeoczenie. Teraz nadrabiam zaległość, aczkolwiek robię to za sprawą wiersza "Powstańmy wraz!...". To utwór, jaki powstał jeszcze w czasach Legionów Polskich, do których to poeta zaciągnął się w 1914 r. Jak zerkniemy tu i ówdzie, to znajdziemy ciekawe szczegóły z biografii, choć na mnie zrobiło wrażenie to: "Za przekład Krzyżaków Henryka Sienkiewicza otrzymał Nagrodę Akademii Francuskiej (1935)". [1]

Legioniści I Brygady w okopach pod Sobowicami - 1915 - domena publiczna

sobota, listopada 09, 2024

Polonia Restituta - XXIX - Wincentego Wodzinowskiego portrety legionowe...

Wincenty Wodzinowski (1866-1940) - po raz kolejny? Ale to będzie zupełnie inna odsłona jego malarstwa, jaką pozwoliłem sobie przypomnieć w cyklu "Paleta" kilka miesięcy temu. Nie ukrywałem wtedy zachwytu nad malarskim ujęciem obrazu wsi. Tym bardziej, że kiedy powstawał monograficzny odcinek poświęcony obrazowi tejże wsi, to ja po prostu tego malarza nie znałem. A tu! - o! - kolejne odkrywanie. Nie wiedziałem, że w czasie wielkiej wojny swe talenta oddał na usługi Legionów Polskich. Tak, już wcześniej poznałem fotografię, którą tu zamierzam po raz pierwszy upublicznić.

Wincenty Wodzinowski z synem - domena publiczna

wtorek, listopada 14, 2023

Polonia Restituta - XXVIII - Agata Bisko i inni...

"Spójrzmy tylko na królestwo nasze, jedno z pierwszych w Europie, spójrzmy na jego siły i środki obronne, na jego dostatki, bogactwa, na wszystko, co ludziom jest potrzebne. Czegóż nam brakuje? Oto rządu silnego i ustalonego ładu prawnego, a wtedy wszystko będziemy mieli i stać będziemy silni i pewni siebie" - na okoliczność 11 Listopada t a k i cytat. I to nie byle kogo, bo hetmana i kanclerza wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego (1542-1605). Tak, znowu staropolszczyzny mnie się zachciewa. Przypomina się pamiętny dialog kabaretu "Dudek", pt. "Sęk". Klasyk gatunku. Taka mieszanina na tak podniosłe i wzniosłe świętowanie? Ale i zakończenie tego pisania będzie rodem z czasów staropolskich...

niedziela, listopada 12, 2023

Polonia Restituta - XXVII - Zygmunt Rozwadowski & Józef Mączka

Przeciętny konsument historii Polski na dźwięk nazwiska Rozwadowski ma jedno, jak mniema, skojarzenie: generał Tadeusz Jordan Rozwadowski (1866-1928). To dobre skojarzenie, bo chodzi o tę samą rodzinę, ale nie chodzi i życie oraz działalność generała, a jego kuzyna. Nazywał się Zygmunt Rozwadowski i żył w latach 1870-1950. Był zatem z pokolenia moich pradziadów. Tylko, że ja wcześniej jakoś nie zetknąłem się z twórczością tego malarza. Nawet nie utrwaliłem sobie takiego szczegółu, że był jednym z autorów "Panoramy Racławickiej", ba! należał do grona uczniów mistrza Jana Matejki (1838-1893).

Zygmunt Rozwadowski (1870-1950) - domena publiczna

piątek, listopada 10, 2023

Polonia Restituta - XXVI - Cytadela Warszawska

11 listopada, rocznica która nastraja nas optymistycznie? Jak mantrę powtarzają nam dookoła, że oto po 123 latach Polska odzyskała niepodległość. Nieprawda! Nie pierwsza i nie ostatnia w tym triumfalizmie świętowania. Część mnie pochodzi z rejonu Rzeczypospolitej Obojga Narodów, która utraciła swoją niepodległość w 1772 r., a odzyskała 20 stycznia 1920 r. To gdzie tu 123 lata? Kolejna nieprawda: Polska odzyskała niepodległość. Jaka Polska? Bez Poznania, Gdańska, Wilna, Lwowa czy Bydgoszczy?! W 1772 r. Rzeczpospolita utraciła 211 tys. km² z ówczesnych 733,5 tys. km². Ile tej Polski było w listopadzie 1918 r.? Proszę sobie sprawdzić. Dlatego powtarzam ja: 11 listopada 1918 r., to początek odradzania się II Rzeczypospolitej! Początek drogi, na której byłe walki o Lwów, powstanie wielkopolskie, powstania śląskie, plebiscyty, wojna z Sowietami i decyzje konferencji paryskiej. Długa droga. Okupiona krwią, znojem, dyplomatycznymi zabiegami. Nie zapominajmy o tym w tym wyjątkowym dniu. Dlatego to pisanie ma jeden mianownik i nazywa się: CYTADELA WARSZAWSKA!

Cytadela Warszawska - 2023 r. - foto Beata Wiśniewska

piątek, listopada 11, 2022

Polonia Restituta - XXV - Karol Wędziagolski "Pamiętniki"

"Nadszedł wreszcie czas i mego powrotu do domu. Na razie była nim cała Polska, gdyż mój rodzinny dom był jeszcze zajęty przez obcych" - pisał w swoim "Pamiętniku" Karol Wędziagolski (1886-1974)*. Oto kolejny głos kogoś kto w Listopadzie 1918 r. nie tylko wracał i widział, ale tworzył historię. Że nikt nie kojarzy, że zapomniany bohatera tamtych dni? Tak, wiem historia jest okrutna, często wyzbyta sprawiedliwości. Bo kto dziś w ogóle kojarzy kogoś o takich personaliach? Cisza? Tylko patrzeć, jak Roman Dmowski, Józef Piłsudski czy Ignacy Jan Paderewski będą z trudem rozpoznawalni... Nie, nie żartuję. Czytam i sprawdzam wiedzę na bieżąco młodego pokolenia. Smutna uwaga: ich nie przeraża własna niewiedza i ignorancja.

środa, listopada 10, 2021

Polonia Restituta - XXIV - Józef Szczepan Chamiec "Sonety"

11 listopada. Znowu. To już 103. lata od roku 1918. Nie ma wśród nas tamtego pokolenia, które zrywało znienawidzone flagi i symbole zaborcze, dostawało cięgi za odwagę mówienia po polsku w miejscach publicznych. Miałem jeszcze szansę na spotykanie tamtego pokolenia. Do carskiej szkoły chodził jeszcze m. in. mój dziadek Stanisław (II) Poźniak z zaścianka Domanowo nad Wilią, wnuk swego dziadka tego samego imienia i nazwiska, który był ofiarą terroru M. Murawiowa-Wieszatiela.

środa, listopada 11, 2020

Polonia Restituta - XXIII - Edward Słoński "Ta, co nie zginęła"

Nie wierzyłem, że nigdy wcześniej nie cytowałem tego dramatycznego wiersza. Edward Słoński (1872-1926) musiał się znaleźć na moim blogu, bo od wielu (jeszcze czasów komuny!) Jego poezja jest ze mną, jest we mnie, jest przeze mnie cytowana i... śpiewana. "Ta, co nie zginęła", to bardzo smutny wiersz. Zrodzony w pierwszych tygodniach wielkiej wojny. Oto Polacy w różnych zaborach poszli w bój! Bić się nie za swoje, za obcych monarchów, przeciw sobie. W dwóch wrogi sobie szańcach celowali do siebie, mierzyli z karabinów, zadawali ciosy, nieśli śmierć. W imię czego?....

poniedziałek, listopada 11, 2019

Polonia Restituta - XXII - Cyprian Kamil Norwid "Moja piosnka II".

Cyprian Kamil Norwid (1821-1883). Jeszcze Go nie cytowałem w tym cyklu. Uważny Czytelnik blogu przyzna jednak, że od czasu do czasu wraca. Ostatnie cytowanie było w marcu 2018 r. w cyklu "Spotkania z Pegazem" (odc. 118). "Moja piosnka II" ukazała się na moim osobistym Facebooku 23 IX, na okoliczność nadchodzących 198. urodzin Wieszcza. To pod tym zapisem znajdziemy m. in. takie komentarze: "Tak samo czuje. Jeden z niewielu wierszy, ktory pamietam z podstawówki" (J. U.), "Znam na pamięć. Poza tym stał się patronem liceum nr 1 i to za naszych czasów stala się ta zmiana. Byłam jedną z tych osób, ktore do upadłego o to zabiegały" (M. S.), "Mnie niezmiennie i nerozerwalnie Cyprian Kamil Norwid kojarzy się z muzyką Czesława Niemena ciekawa analiza i interpretacja jego utworów" (K. B. C.).

niedziela, listopada 10, 2019

Polonia Restituta - XXI - Anotni Słonimski "Granica"

...i znowu nastej nam 11 listopada. Rocznica. Śmieszy mnie, że znowu czynniki rozliczają, każą raportować, co kto i w jakiej formie uczynił, aby świętowanie godnym było. Tak, śmieszy mnie. Ciekawe, gdzie byli ci wszyscy mądrale, gdy za komuny nie można było pisnąć o Niepodległości rodem z 1918 r. Kazano nam wierzyć w 22 lipca 1944 r. Jakże to bolało, gdy w żyłach płynęła w 50 % (czytaj: ja) wileńska krew.

czwartek, kwietnia 11, 2019

Przeczytania... (297) Damian K. Markowski "Dwa powstania. Bitwa o Lwów 1918" (Wydawnictwo Literackie)

Pozwolę sobie od bardzo osobistej dygresji. To był element mściwości pana doktora na UMK w Toruniu. Bardzo, bardzo dawno temu. Nazwisko znane redakcji blogu, bo to dziś szanowany pan profesor. Otóż na jednym z wykładów, siedząc vis a vis prelegenta z tytułem doktora (a ja nawet bez marnego mgr przed herbowym nazwiskiem) pozwoliłem sobie poprawić błędy, jakie spływały z oświeconych ust. Nie zapomniano mi tego. Pan doktor wykazał się pamięcią słonia i na egzaminie (zakończonym tylko oceną "4+", indeks do wglądu) zarzucał mnie pytaniami z jakieś zdecydowanie wysokiej półki. Jedno z nich brzmiało (choć każdego innego dotykały zagadnienia tzw. problemowe, związki przyczynowo-skutkowe): gdzie w listopadzie 1918 r. walczył Michał Karaszewicz-Tokarzewski? Z mojej strony - pauza. Na twarzy pana doktora - triumf, jakby to on wygrał w Lesie Teutoburskim. Po chwili usłyszał odpowiedź: Michał Karaszewicz-Tokarzewski w XI 1918 r. walczył we Lwowie. Uczona twarz wykrzywiła się w grymasie. Nie jedynym tego dnia.

wtorek, lutego 19, 2019

Naczelnik Państwa - Józef Piłsudski - 20 lutego 1919

20 lutego mija kolejna ważne stulecie. Sejm Ustawodawczy swoją uchwałą z tego dnia powierzył dotychczasowemu Tymczasowemu Naczelnikowi Państwa Józefowi Piłsudskiemu (1867-1935) obowiązki NACZELNIKA PAŃSTWA. Fakt ten, jak mniemam, rozpłynie się w morzu innych, bardziej znaczących współczesnych nam informacji. Trudno. Ja też nie jestem w stanie zamienić mego blogu w jedno, nieustające stulecenie każdego wydarzenia. To jednak, jak widać wypatrzyłem. I przypominam.

20 lutego 1919 roku nabiera innego wymiaru. Przeprowadzałem ostatnio kwerendę w Archiwum Państwowym w Bydgoszczy. Czekając na kolejne akta zabrałem się do wertowania "Dzienników Praw" za rok 1919. Kiedy zacząłem pisać ten tekst nie wiedziałem jeszcze o tym, że będę przeglądał pierwodruki ustaw sprzed stu lat. Takie życiowe zaskoczenie:

środa, listopada 14, 2018

Polonia Restituta - XX - Adam Mickiewicz "Litania pielgrzymstwa polskiego"

100-na rocznica odzyskiwania przez Polskę niepodległości na pewno wbiła wielu w szukanie... repertuaru. Bo to jakaś wieczornica. Bo to rocznicowe obchody. A do tego gablota do wypełnienia? Prawda? Prawda! I zaczyna się grzebanie. I zaczyna szukanie. Dziś, to żadna filozofia. Pozostaje albo jakaś zgrabna antologia "na okoliczność" lub internet. Nawet autora nie trzeba szukać. Sam się znajdzie. Ja znajduję Adama Mickiewicza (1798-1855).

wtorek, listopada 13, 2018

Polonia Restituta - XIX - Jędrzeja Moraczewskiego spojrzenie na jesień niepodległości

"Żołnierz zmęczony wojną, stęskniony do rodziny, szczęśliwy, że wyniósł życie z otchłani wojny i pogromu, gnał z żywiołową siłą do siebie, do domu. Jedyną karną siłę zbrojną tworzyły pułki formowane z legionistów i peowiaków. Ale były to pułki tylko z nazwy, najczęściej nie większe od regularnego batalionu" - tak opisywał jesień niepodległości Jędrzej Moraczewski (1870-1944). Śmiem twierdzić, że postać pierwszego premiera niepodległej już Polski ginie gdzieś w głębokim cieniu nie-pamięci i nie-wiedzy. Na wielu banerach, montażach fotograficznych widzimy nieomal kanon: Piłsudski, Dmowski, Paderewski, Witos, Daszyński, Korfanty. Jakoś w tej wyliczance brak miejsca dla tego, który wziął ster władzy u boku Tymczasowego Naczelnika Państwa. Nie dość na tym: ściągnął na siebie nienawiść środowisk prawicowych! I to do takiego stanu histerii, że nie powstrzymano się przed zamachem na Jego rząd (4/5 stycznia 1919 r.). Czy ta rocznica również pojawi się na liście obchodów 100-lecia dochodzenia do niepodległości? Wątpię.

poniedziałek, listopada 12, 2018

Polonia Restituta - XVIII - Leopold Staff "1914-1917"

Przed laty, w 2013 r., mistrz Leopold Staff (1878-1957) otwierał ten cykl. Nie trzeba było nakazów, rocznic - po prostu było jasne, że skoro obchodziłem nie istniejące Święto 11 XI już w 1985 r., to nie mogłem o nim nie pisać na moim blogu. Rok 2018 musiał być wyjątkowy, bo to wszak 100 rocznica. Rzeczpospolita z mozołem i ogromną daniną krwi rozpoczęła drogę do odzyskiwania niepodległości. Jesienią 1918 r. przyszła do Krakowa, Lublina czy Warszawy, ale pozostawała w sferze marzeń dla Rodaków z innych dzielnic dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wielu (o czym zapominamy) nigdy się jej nie doczekało. Poza granicami pozostało bardzo wielu Polaków i tych, którym bliskie było dziedzictwo państwa wymazanego z mapy Europy pod koniec XVIII w.

sobota, listopada 10, 2018

Rhapsodia polonica - III

Kto dziś śpiewa „Mazura kajdaniarskiego” lub „Warszawiankę 1905 r.”? Skoro, ta z 1831 r. już zapomnianą. Nie ma innego wyjścia: omawiając ruch robotniczy i przebieg rewolucji 1905 r. należy włączyć YT i odtworzyć uczniom. To przecież kolejne burzliwe etapy w drodze do niepodległej.

Do mazura stań wesoło,
Buntownicza wiaro!
Suń wesoło, dalej w koło,
Warszawo i Karo!
Wróg ma dla nas kajdan dużo,
Ma też dużo turem,
My weseli, bo kajdany
Dzwonią nam mazurem!

piątek, listopada 09, 2018

Rhapsodia polonica - II

Nasz Chłopicki wojak dzielny, śmiały

Powiedzie naszych zuchów

W pole zwycięstw, chwały

Huk armat, szczęk pałaszy

Zaborców wnet odstraszy

Hej, bracia w imię Boże

Bóg nam dopomoże

„Nikt nasz tego nie uczył” - ktoś zacznie się bronić z teraźniejszego pokolenia. Bo i wychowanie muzyczne raczej w szkolnej edukacji kuleje. Rośnie pokolenie muzycznych analfabetów. Mnie też nikt za PRL-u nie uczył „Mazura Chłopickiego”, a znam go. Przed laty kupiłem sobie płytę Reprezentacyjnego Zespołu Artystyczny Wojska Polskiego i słuchałem na okrągło. Sam od siebie. Bez nakazów. Tak samo przyszło odkrywać mi piękno Fr. Chopina, które słuchałem m. in. mając w ręku doskonałą biografię Jarosława Iwaszkiewicza. Nie można wszystkiego zrzucać na dom czy szkołę. Chęć poszukiwania budzi się w nas! O ile szkoła nam w tym pomoże, to pięknie. Mówić o upadku powstania listopadowego bez „Etiudy rewolucyjnej”, a przy insurekcji 1863 r. nie przeczytać takich strof:

czwartek, listopada 08, 2018

Rhapsodia polonica - I

O wojnę powszechną za Wolność Ludów!
Prosimy cię Panie.
O Broń i orły narodowe.
Prosimy cię Panie.
O śmierć szczęśliwą na polu bitwy.
Prosimy cię Panie.
O grób dla kości naszych w ziemi naszej.
Prosimy cię Panie.
O niepodległość całość i wolność Ojczyzny naszej.
Prosimy cię Panie.

Nie poznałem tych strof na lekcjach literatury na żadnym poziomie edukacji. Wysłuchałem ich będąc w kinie na filmie B. Poręby „Polonia Restituta”. Salę kinową wypełnił przejmujący głos Czesława Niemena, a przed oczyma przesuwał się obraz z grobami tych, którzy w XIX w. walczyli o wolną i niepodległą. Nie wiedziałem wtedy, latem ‘81 roku, że to Adam Mickiewicz i „Litania pielgrzymska”. Siedziałem, jak zamurowany. Obecnie sam odtwarzam swoim uczniom ten fragment i proszę o analizę. Do jakiego sam dochodziłem wniosku? Jak bardzo musiał być skrzywdzony Naród, który prosił Boga o… wojnę powszechną. Utwór powstał w 1832 r., zaraz po klęsce powstania listopadowego. Już wtedy Wieszcz rozumiał, że wolność dla Polski i Polaków może przyjść jedynie, gdy za łby wezmą się wszyscy zaborcy. Nie pomylił się.