historia i ja: J. A. Morsztyn

Pokazywanie postów oznaczonych etykietą J. A. Morsztyn. Pokaż wszystkie posty

sobota, czerwca 05, 2021

Lutnia Jana Andrzeja Morsztyna - spotkanie 1 - "Na uśmiech" (suplemen: "Stolarz z doktora")

"...człowiek bardzo lichy, intrygant i niemal zdrajca ojczyzny, skoro wichrzył przeciw królowi Michałowi, zamiast którego wolał widzieć na tronie Kondeusza, a potem za Sobieskiego, przekupiony przez Ludwika XIV, starał się unicestwić zamiar zawarcia przymierza Polski z Austrją: nie dziw, że się go ojczyzna wyparła, że na stare lata musiał uchodzić z Polski, aby kości na obcej ziemi złożyć" - ta pisał o Janie Andrzeju Morsztynie (1621-1693) sam Ignacy Chrzanowski*. Tak, wiem cytat ten już jest na tym blogu. Pojawił się w cyklu "Spotkanie z Pegazem...". W odcinku 125 z 8 lipca 2018 r. Ale, że nikt szukał onego nie będzie, to go choć w tym fragmencie przytaczam ponownie. Sposobność zaś jest taka, że chcę nowy cykl otworzyć, tj. "Lutnia Jana Andrzeja Morsztyna...".

poniedziałek, sierpnia 11, 2014

Mrok...

Książę-prymas M. Poniatowski

- Kajetan! Kajetan! - w drzwiach stanął kamerdyner. Był to mężczyzna już nie pierwszej młodości.- Zamknij okiennice!

Kamerdyner bez słowa zbliżył się do okna. Ze zgrozą patrzył przed siebie. Płonąca łuna rozświetlała mrok. Gwar nie milkł. Wręcz przeciwnie - robiło się głośniej i groźniej. Powoli wysunął się w oknie. Huk wystrzału jednak przestraszył go.

- Strzelają? - usłyszał za sobą głos księcia. - Hołota! Przebrzydła hołota! Plugawi... jakobini... Mais c'est monstreux! (tłumaczenie pod tekstem)

Kamerdyner z całej siły docisnął okiennicę i zacisnął hak.

- Podejdź no tu... - powiedział miękko, ale stanowczo.

piątek, kwietnia 12, 2013

Maria Ludwika / Ludwika Maria Gonzaga - cz. III - czas "potopu" (1655-1660)

"Powraca w Polskę, opuszcza kraj śląski,
Kraków odebran za jej dobrą sprawą;
Ona z stanami czyni nowe związki,
Ona zatacza działa pod Warszawą,
Odbiera Toruń, kraj pruski niewąski,
I triumfuje nad zazdrością żwawą:
Na koniec, matka ojczyzny prawdziwe,
Wieczysty pokój zawiera w Oliwie".

JKM Ludwika Maria

Poeta Jan Andrzej Morsztyn

Tak w poemacie "Psyche" charakteryzował królową Ludwikę Marię Gonzagę największy poeta polskiego baroku, stolnik sandomierski Jan Andrzej Morsztyn (kto dziś pamięta, że jego prawnuk zostanie... królem Rzeczypospolitej Obojga Narodów, boć jego potomkiem był wszak stolnik litewski Stanisław Antoni obojga imion herbu Ciołek Poniatowski!). Jakowyś Anonim w 1667 r. nie powstrzymał sie od złośliwości i w utworze "Duma" napisał: "Maj przyniósł królowej śmierć, a królestwu zdrowie". Czym sobie zasłużyła JKM Ludwika Maria, że ją tak odmiennie postrzegano? Tak na logikę biorąc oba teksty, to dwie opinie, które powinny się wykluczać, jakby chodziło o dwie różne postacie.

czwartek, kwietnia 04, 2013

Maria Ludwika /Ludwika Maria Gonzaga - cz. II - ciężka próba (1648-1849)

JKM Ludwika Maria Gonzaga

JKM Władysław IV Waza

"Geniusz o wielkim i ludzkim sercu, ale bez moralnego charakteru, samotnik wśród milionów, sterał swe siły w szamotaniu się z obcym żywiołem, a żadnego z zagadnień życiowych Polski nie potrafił rozwiązać"- taką ocenę o Władysławie IV Wazie wystawił Władysław Konopczyński w "Dziejach polski nowożytnej". Henryk Wisner też raczej nie oszczędził swego bohatera: "Nie miał wizji państwa, a ściślej, nie miał wizji Rzeczypospolitej. Stąd w jego poczynaniach nie widać, ani projektów, ani prób zmiany funkcjonowania machiny państwowej Rzeczypospolitej". Czy można zamknąć ten wątek jednym stwierdzeniem: król zmarnowanych szans? Stało się 20 maja 1648 r., syn Zygmunta III Wazy, siostrzeniec cesarza Ferdynanda II Habsburga, krewny szwedzkich Adolfa II Gustawa i Krystyny Wazówny - zmarł! Budziły się rozterki u królowej-wdowy? Na ile autentyczne są słowa Ludwiki Marii, które znajdujemy na kartach powieści Józefa Ignacego Kraszewskiego "Boży gniew": "Sierotą pozostałam osamotnioną, bez opieki. Mamli tu pozostać, czy wracać tam, gdzie o mnie zapomniano, zerwać co z Polska łączyło... łączy... Sama nie wiem...".

Strony