historia i ja: JKM Jan II Kazimierz Waza

Pokazywanie postów oznaczonych etykietą JKM Jan II Kazimierz Waza. Pokaż wszystkie posty

sobota, września 23, 2023

...na 375-tą rocznicę bitwy pod Piławcami - 23-25 IX 1648 r.

Lubimy pławić się sukcesami! Lubimy widzieć naszych karmazynowych antenatów, co to inne narody bijali, na Krym chodzili, szabli na karakach wrogów Rzeczypospolitej nie szczędząc. Dopiero, co pisałem o wiedeńskiej victoryi. Ale wrzesień skrywa wiele tragicznych rocznic i skojarzeń. I nie chodzi mi tym razem o rok 1939. Chcę cofnąć się znowu do wojennego roku 1648, którego poprzedzały "...rozmaite znaki na niebie i ziemi zwiastowały jakoweś klęski i nadzwyczajne zdarzenia". [1] No i rozpętała się na Dzikich Polach najkrwawsza z kozackich rebelii, ba! najstraszliwsza z wojen domowych: powstanie Bohdana Chmielnickiego.

Богдан Зиновій Хмельницький, domena publiczna

Uderzenia była straszliwe: bitwy nad Żółtymi Wodami (29 kwietnia do16 maja), pod Korsuniem (26 maja), a na koniec pod Piławcami (23-25 września). Jakby mało było tego: 20 maja w Mereczu zakończył życie JKM Władysław IV Waza (1632-1648). Straszny to był czas dla Rzeczypospolitej, kiedy takie razy musiała przyjmować. A i nieszczęście dopiero przed nią były.

niedziela, października 18, 2020

Zapomniana victoria (7) - bitwa pod Prostkami 1656 r.

"Krzyki oficerskie: «Naprzód!» i «Gott mit uns!», zagrzmiały jak burza i stał się cudny widok. Na rozległej gródzi pędził bezładny i pomieszany czambuł wprost do zsypywanego kulami brodu i rwał, jakby go skrzydła niosły. Każdy ordyniec przyległ był do konia, rozpłaszczył się, pochował w grzywie i karku, tak iż gdyby nie chmura strzał lecących ku rajtarii, rzekłbyś, iż same konie bez jeźdźców biegną; za nimi z hukiem, krzykiem i tętentem biegł lud olbrzymi, migocąc wniesionymi w prawicy mieczami" - a owóż to opis, jaki gdzie znajdziemy? Nie, nie żaden wojenny diariusz. A szkoda. Fabuła największego lotu, bo spod pióra mistrza Henryka Sienkiewicza*. Bo ja z tych ostatnich, co w poważaniu mają, jak ów kreślił ku serc pokrzepieniu swą heroiczną opowieść. "Potop"! To z niego biorę cytaty. To z niego i natchnienie. Ale i... ostrzeżenie. Ale po porządku!

środa, września 12, 2018

Paleta (XLI) Willem Hondius

Chalcographus privilegialus.

Chalcographus Regius.

Takie tytuły nadał JKM Władysław IV Waza (1632-1648). Ten niderlandzki snycerz, grafik, kartograf ostatnie lata swej twórczości i swego talentu oddał na usługi Rzeczypospolitej Obojga Narodów, dwóch Wazów, bo jeszcze i JKM Jana II Kazimierza (1648-1667). Bohaterem tego odcinka cyklu jest Willem (po naszemu Wilhelm) Hondius (1598 - po 1652).

poniedziałek, sierpnia 21, 2017

Przeczytania... (231) Sławomir Leśniewski "Potop. Czas hańby i sławy 1655-1660" (Wydawnictwo Literackie)

"Przygotowania wojenne srogie, a najbardziej w stolicy. Mówią wszędzie, że jeśli przyjdzie do wojny, cały impet na Wielkopolskę obrócą. O Prusach i Gdańsku taką sobie nadzieję czynią, iż na wieść o ich przybyciu poddawać się będą [...]. Stan duchowny i chłopski żadna miarą pozwolić królowi na tę wojnę nie chcą i suplikowali bardzo na tym sejmie, ale się nie dał odwieść" - tej treści raporty słano do JKM Jana II Kazimierza Wazy, kreśląc wizję najazdu. Cytat ten zaczerpnąłem z monografii "Potop. Czas hańby i sławy 1655-1660" Sławomira Leśniewskiego, którą w bieżącym roku zawdzięczamy Wydawnictwu Literackiemu.

piątek, kwietnia 12, 2013

Maria Ludwika / Ludwika Maria Gonzaga - cz. III - czas "potopu" (1655-1660)

"Powraca w Polskę, opuszcza kraj śląski,
Kraków odebran za jej dobrą sprawą;
Ona z stanami czyni nowe związki,
Ona zatacza działa pod Warszawą,
Odbiera Toruń, kraj pruski niewąski,
I triumfuje nad zazdrością żwawą:
Na koniec, matka ojczyzny prawdziwe,
Wieczysty pokój zawiera w Oliwie".

JKM Ludwika Maria

Poeta Jan Andrzej Morsztyn

Tak w poemacie "Psyche" charakteryzował królową Ludwikę Marię Gonzagę największy poeta polskiego baroku, stolnik sandomierski Jan Andrzej Morsztyn (kto dziś pamięta, że jego prawnuk zostanie... królem Rzeczypospolitej Obojga Narodów, boć jego potomkiem był wszak stolnik litewski Stanisław Antoni obojga imion herbu Ciołek Poniatowski!). Jakowyś Anonim w 1667 r. nie powstrzymał sie od złośliwości i w utworze "Duma" napisał: "Maj przyniósł królowej śmierć, a królestwu zdrowie". Czym sobie zasłużyła JKM Ludwika Maria, że ją tak odmiennie postrzegano? Tak na logikę biorąc oba teksty, to dwie opinie, które powinny się wykluczać, jakby chodziło o dwie różne postacie.

czwartek, kwietnia 04, 2013

Maria Ludwika /Ludwika Maria Gonzaga - cz. II - ciężka próba (1648-1849)

JKM Ludwika Maria Gonzaga

JKM Władysław IV Waza

"Geniusz o wielkim i ludzkim sercu, ale bez moralnego charakteru, samotnik wśród milionów, sterał swe siły w szamotaniu się z obcym żywiołem, a żadnego z zagadnień życiowych Polski nie potrafił rozwiązać"- taką ocenę o Władysławie IV Wazie wystawił Władysław Konopczyński w "Dziejach polski nowożytnej". Henryk Wisner też raczej nie oszczędził swego bohatera: "Nie miał wizji państwa, a ściślej, nie miał wizji Rzeczypospolitej. Stąd w jego poczynaniach nie widać, ani projektów, ani prób zmiany funkcjonowania machiny państwowej Rzeczypospolitej". Czy można zamknąć ten wątek jednym stwierdzeniem: król zmarnowanych szans? Stało się 20 maja 1648 r., syn Zygmunta III Wazy, siostrzeniec cesarza Ferdynanda II Habsburga, krewny szwedzkich Adolfa II Gustawa i Krystyny Wazówny - zmarł! Budziły się rozterki u królowej-wdowy? Na ile autentyczne są słowa Ludwiki Marii, które znajdujemy na kartach powieści Józefa Ignacego Kraszewskiego "Boży gniew": "Sierotą pozostałam osamotnioną, bez opieki. Mamli tu pozostać, czy wracać tam, gdzie o mnie zapomniano, zerwać co z Polska łączyło... łączy... Sama nie wiem...".

Strony